Azər­bay­can di­as­po­ru si­ya­si qüv­və ki­mi

23.10.2018 19:12
518
Azər­bay­can di­as­po­ru si­ya­si qüv­və ki­mi


Dün­ya öl­kə­lə­rin­də ya­şa­yan azər­bay­can­lı­la­rın təş­ki­lat­lan­ma­sı­nın ideo­lo­ji əsas­la­rı bö­yük si­ya­si xa­dim Hey­dər Əli­yev tə­rə­fin­dən qo­yu­lub. Ulu ön­dər xa­ric­də ya­şa­yan soy­daş­la­rı­mız­la gö­rüş­lər ke­çi­rər və on­la­rı azər­bay­can­çı­lıq ide­ya­sı ət­ra­fın­da bir­ləş­mə­yə ça­ğı­rar­dı.


Məhz hə­min dövr­dən eti­ba­rən Azər­bay­can di­as­po­ru­nun təş­ki­lat­lan­ma­sı­nın fə­al döv­rü baş­la­dı. Bun­dan baş­qa, hə­min il­lər­də xa­ric­də ya­şa­yan azər­bay­can­lı­la­rın təş­ki­lat­lan­ma kon­sep­si­ya­si da mü­əy­yən­ləş­di­ril­di ki, nə­ti­cə­də də hə­min kon­sep­si­ya­ya əsa­sən - dün­ya azər­bay­can­lı­la­rı xal­qı­mı­zın ay­rıl­maz his­sə­si ki­mi qə­bul edil­di və əqi­də və əməl bir­li­yi zə­mi­nin­də azər­bay­can­lı­la­rın el­mi şə­kil­də təş­ki­lat­lan­ma­sı apa­rıl­ma­ğa baş­la­dı.


Dün­ya öl­kə­lə­rin­də ya­şa­yan soy­daş­la­rı­mı­zın təş­ki­lat­lan­ma­sı­nın güc­lən­di­ril­mə­si və di­as­por qu­rum­la­rı ara­sın­da əla­qə­lə­rin ni­za­ma sa­lın­ma­sı məq­sə­di­lə 1997-ci il­də Dün­ya Azər­bay­can­lı­la­rı Konq­re­si tə­sis edil­di və hə­min ilin iyun ayı­nın 27-29-da Dün­ya Azər­bay­can­lı­la­rı Konq­re­si­nin Los-An­ce­les­də ilk qu­rul­ta­yı ke­çi­ril­di. 1998-ci ilin may ayın­da bu qu­ru­mun II qu­rul­ta­yı, 1999-cu ilin ok­tyab­rın­da III qu­rul­ta­yı, 2000-ci il­də IV qu­rul­ta­yı ke­çi­ril­di. Bu qu­rul­tay­la­rın ha­mı­sın­da xa­ric­də ya­şa­yan azər­bay­can­lı­la­rın təş­ki­lat­lan­ma­sı, Er­mə­nis­tan Azər­bay­can Dağ­lıq Qa­ra­bağ mü­na­qi­şə­si ilə bağ­lı ob­yek­tiv mə­lu­mat­la­rın dün­ya ic­ti­ma­iy­yə­ti­nə çat­dı­rıl­ma­sı, iş­ğal olun­muş Azər­bay­can əra­zi­lə­ri­nin azad olun­ma­sı üçün di­as­por qu­rum­la­rı­nın səy­lə­ri­nin bir­ləş­di­ril­mə­si mü­za­ki­rə olu­nan baş­lı­ca mə­sə­lə­lər­dən idi. Qu­rul­tay­la­rın qə­bul et­di­yi qə­rar­lar­da da bu mə­sə­lə­lər öz ək­si­ni tap­dı ("di­as­po­ra.az").


Xa­ric­də ya­şa­yan azər­bay­can­lı­la­rın fəa­liy­yə­ti dai­ma döv­lə­ti­mi­zin də diq­qə­tin­də­dir. Pre­zi­dent İl­ham Əli­yev Uk­ray­na­da fəa­liy­yət gös­tə­rən di­as­por nü­ma­yən­də­lə­ri­nin qar­şı­sın­da çı­xı­şı za­ma­nı bil­di­rib ki, xa­ric­də ya­şa­yan bü­tün soy­daş­la­rı­mız han­sı öl­kə­nin və­tən­da­şı ol­ma­sın­dan ası­lı ol­ma­ya­raq, bi­zim qar­daş­la­rı­mız­dır və hər an doğ­ma Və­tən si­zi qar­şı­la­ma­ğa ha­zır­dır: "Biz is­tə­yi­rik ki, siz ya­şa­dı­ğı­nız öl­kə­lər­də güc­lə­nə­si­niz, da­ha möh­kəm möv­qe­yə sa­hib ola­sı­nız. Si­ya­si aləm­də, biz­nes­də, bu öl­kə­lə­rin mə­də­ni hə­ya­tın­da si­zin möh­kəm möv­qe­yi­niz Azər­bay­ca­nın adı­nın da­ha da yük­səl­mə­si de­mək­dir. Öl­kə­miz haq­qın­da hə­qi­qət­lər da­ha dol­ğun şə­kil­də dün­ya ic­ti­ma­iy­yə­ti­nə çat­dı­rıl­ma­lı­dır. Əl­bət­tə, hər bir öl­kə­nin sə­fir­li­yi var­dır və bu sə­fir­lik öl­kə­nin ma­raq­la­rı­nı təm­sil edir. Am­ma di­as­por üzv­lə­ri də Azər­bay­ca­nın el­çi­lə­ri­dir. Si­zin fəa­liy­yə­ti­niz­dən çox şey ası­lı­dır. Siz Azər­bay­ca­na dəs­tək­si­niz, Azər­bay­ca­nın da hö­ku­mə­ti və döv­lə­ti si­zə dəs­tək­dir".


Xa­tır­la­daq ki, Di­as­por­la İş üz­rə Döv­lət Ko­mi­tə­si­nin ya­ra­dıl­ma­sı və hə­min qu­ru­mun əsas­na­mə­si­nin təs­diq olun­ma­sı ilə bağ­lı Pre­zi­dent İl­ham Əli­ye­vin mü­va­fiq sə­rən­cam­la­rı di­gər xalq­la­rın di­as­por qu­rum­la­rı və müx­tə­lif öl­kə­lə­rin bi­la­va­si­tə bu sa­hə­yə mə­sul olan döv­lət or­qan­la­rı ilə bir­ba­şa əmək­daş­lı­ğın qu­rul­ma­sı im­kan­la­rı­nı da­ha da ge­niş­lən­dir­di ("Trend").


Azər­bay­can di­as­po­ru­nun nü­ma­yən­də­si Mir­ka­zım Se­yi­do­vun fik­rin­cə, Azər­bay­ca­nın di­as­por təş­ki­lat­la­rı fəa­liy­yət gös­tər­dik­lə­ri öl­kə­lər­də si­ya­si qüv­və­yə çev­ril­mə­li, ak­tiv­li­yi­ni da­ha da ar­tır­ma­lı­dır: "On­lar yer­li küt­lə­vi in­for­ma­si­ya va­si­tə­lə­ri ilə sıx əla­qə­lər qur­ma­lı, ic­ti­mai-si­ya­si hə­yat­da da­ha çox fə­al­lıq gös­tər­mə­li­dir­lər. Dün­ya Azər­bay­can­lı­la­rı­nın I Qu­rul­ta­yın­da ümum­mil­li li­der Hey­dər Əli­yev be­lə bir fi­kir söy­lə­yib ki, azər­bay­can­lı hər bir yer­də ya­şa­ya bi­lər, an­caq o, özü­nün di­ni­ni, di­li­ni və mə­də­niy­yə­ti­ni unut­ma­ma­lı­dır. Onun qəl­bi da­im Azər­bay­can­la dö­yün­mə­li­dir. Bu, əs­lin­də dün­ya azər­bay­can­lı­la­rı­nı bir ye­rə yığ­maq üçün bir ça­ğı­rış idi. Bu gün ulu ön­də­rin bu söz­lə­ri­nə sə­da­qət nü­ma­yiş et­di­ri­lə­rək dün­ya azər­bay­can­lı­la­rı­nın qu­rul­tay­la­rı ke­çi­ri­lir. Bu qu­rul­tay­lar­la dün­ya azər­bay­can­lı­la­rı öz bir­li­yi­ni, həm­rəy­li­yi­ni bü­tün dün­ya­ya nü­ma­yiş et­di­rir. Qu­rul­tay­la­rın ke­çi­ril­mə­si çox önəm­li­dir. Bu­ra­da di­as­por təş­ki­lat­la­rı­nın işi­nin tək­mil­ləş­di­ril­mə­si, möv­cud prob­lem­lə­rin həl­li is­ti­qa­mə­tin­də ye­ni tək­lif­lər, ide­ya­lar səs­lən­di­ri­lir".


M.Se­yi­dov qeyd edib ki, dün­ya­da qlo­bal­laş­ma pro­se­si ge­dir və bu pro­ses­dən is­ti­fa­də edən bə­zi qə­rəz­li dai­rə­lər haq­sız­lıq­lar edir­lər: "Xalq­lar mü­na­qi­şə­lə­rə cəlb olu­nur, iki­li stan­dart­la­ra yol ve­ri­lir, in­san hü­quq­la­rı po­zu­lur. Be­lə bir şə­ra­it­də əda­lət­siz­lik­lə­ri ara­dan qal­dır­maq üçün bir­lik da­ha da möh­kəm­lən­di­ril­mə­li­dir. Di­as­por təş­ki­lat­la­rı za­ma­nın tə­lə­bi­nə uy­ğun ola­raq va­hid mər­kəz­dən ida­rə edi­lən KİV-lə­rə ma­lik ol­ma­lı­dır ki, haq­sız­lıq­la­ra qar­şı vax­tın­da və mü­tə­şək­kil şə­kil­də mü­ba­ri­zə apa­ra bil­sin­lər. Bu­nu ya­şa­dı­ğı­mız dövr tə­ləb edir" ("az­po­li­ti­ka.in­fo").


İs­veç­də ya­şa­yan soy­da­şı­mız, hü­quq­şü­nas Ba­bək Azə­ri bil­di­rib ki, İs­veç­də ya­şa­dı­ğı bu il­lər ər­zin­də or­da nəşr edi­lən mət­bu or­qan­la­rı da­im iz­lə­yir: "Mət­bu or­qan­la­rı iz­lə­mək­də məq­səd odur ki, er­mə­ni­lər tə­rə­fin­dən Azər­bay­can­la əla­qə­dar əgər bir xə­bər və ya hər han­sı bir ha­di­sə ilə bağ­lı yer­li mət­bu­at­da mə­lu­mat dərc olu­nur­sa, mən o haq­da bi­lim. Fik­rim­cə, er­mə­ni­lə­rin İs­veç­də güc­lü bir di­as­por fəa­liy­yə­ti yox­dur. Əgər be­lə bir şey olar­dı­sa, biz onun ək­si­nə in­for­ma­si­ya va­si­tə­lə­rin­də gö­rər­dik. İs­veç­də əsas prob­lem er­mə­ni di­as­po­ru de­yil. Əsas prob­lem bun­dan iba­rət­dir ki, bə­zi yer­li si­ya­si qüv­və­lər di­ni və si­ya­si mü­la­hi­zə­lə­rə gö­rə er­mə­ni­lə­rə və Er­mə­nis­ta­na rəğ­bət bəs­lə­yir və Er­mə­nis­ta­nın xey­ri­nə in­for­ma­si­ya va­si­tə­lə­rin­də mə­lu­mat ya­yır­lar. Am­ma yax­şı hal bun­dan iba­rət­dir ki, azər­bay­can­lı­la­rın di­as­por fəa­liy­yə­ti in­ki­şaf pro­se­si ke­çir­mək­lə for­ma­la­şır".


B.Azə­ri onu da qeyd edir ki, ha­zır­da bey­nəl­xalq şərt­lər er­mə­ni­lə­rin xey­ri­nə de­yil: "Qərb öl­kə­lə­rin­də be­lə bir tə­ma­yül yox­dur ki, Or­ta Şərq­də ikin­ci İs­ra­il ya­ra­na. Qərb­də ger­çək si­ya­sə­ti dü­şü­nən qüv­və­lər Qa­ra­bağ prob­le­mi­nin əda­lət­lə həll olun­ma­sı­na ma­raq gös­tə­rir­lər. Bu­nu da unut­ma­yaq ki, əgər İran­da cid­di si­ya­si də­yi­şik­lik­lər baş ver­sə, Cə­nu­bi Azər­bay­can azad­lı­ğa çı­xar, Qa­ra­ba­ğın azad­lı­ğı Cə­nu­bi Azər­bay­ca­nın hər­bi qüv­və­lə­ri­nin bir nöm­rə­li prob­le­mi sa­yı­la­caq".


Bir­ləş­miş Ərəb Əmir­lik­lə­rin­də fəa­liy­yət gös­tə­rən Azər­bay­can Cə­miy­yə­ti­nin səd­ri Sa­mir İma­nov bil­di­rir ki, ar­tıq er­mə­ni lob­bi­si­nin ümu­miy­yət­lə gö­tür­dük­də türk mil­lə­ti­nə qar­şı apar­dı­ğı si­ya­sət, ya­lan və təh­rif edil­miş ya­zı­la­rı əv­vəl­ki nə­ti­cə­ni ver­mir. "Ar­tıq Azər­bay­can və türk alim­lə­ri­nin və xa­ric­də­ki di­as­por cə­miy­yət və təş­ki­lat­la­rın apar­dı­ğı iş­lər er­mə­ni­lə­rin da­im ya­lan və öz xeyr­lə­ri­nə də­yiş­di­ril­miş mə­lu­mat­la­rı təb­liğ et­di­yi­ni bü­tün dün­ya­ya sü­but edə bi­lir. Bu­na bir əya­ni mi­sal ki­mi son bir ne­çə il ər­zin­də BƏƏ-də yer­li mət­bua­ta ver­di­yim mü­sa­hib­lər­də er­mə­ni­lə­rin iş­ğal­çı, qul­dur ol­ma­la­rı, et­dik­lə­ri vəh­şi­lik­lər konk­ret ta­ri­xi fakt­lar­la qə­zet­lər­də dərc edi­lib. Ərəb­lə­rə və ərəb öl­kə­lə­rin­də ya­şa­yan di­gər xalq­la­rın nü­ma­yən­də­lə­ri­nə düz­gün mə­lu­mat çat­dı­rı­lıb, er­mə­ni­lə­rin ke­çən əs­rin əv­vəl­lə­rin­dən baş­la­ya­raq yüz min­lər­lə dinc azər­bay­can­lı­nı və tür­kü qət­lə ye­tir­mə­si, Xo­ca­lı soy­qı­rı­mı haq­da də­qiq mə­lu­mat ve­ri­lib. Bun­la­rın tə­bii ki, ya­zıl­ma­sı adi in­san­lar­da və döv­lət rəh­bər­lə­rin­də er­mə­ni­lə­rin 100 il­lər­lə uy­dur­duq­la­rı­nın ya­lan ol­ma­sı haqq­da fi­kir­lər ya­ra­dıb. Dü­şü­nü­rəm ki, me­dia sa­hə­sin­də işi güc­lən­dir­mə­li, da­ha güc­lü təb­li­ğat ma­şı­nı­nı işə sal­ma­lı­yiq".


İma­no­vun de­di­yi­nə gö­rə, Os­man­lı döv­lə­tin­də (bü­tün ta­ri­xi ar­xiv və sə­nəd­lər­də gös­tə­ril­di­yi ki­mi) 1 mil­yon 300 min er­mə­ni ya­şa­dı­ğı hal­da, in­di on­lar 1.5-2 mil­yon er­mə­ni­nin qı­rıl­ma­sı­nı (soy­qı­rı­ma mə­ruz qa­la­raq) id­dia edir­lər və tə­əs­süf ki, bə­zi Av­ro­pa döv­lət­lə­ri bu mə­sə­lə­də on­la­rı dəs­tək­lə­mə­yə ça­lı­şır: "Bir çox ta­ri­xi mən­bə­lər­də er­mə­ni­lə­rin bi­zim böl­gə­yə əsir ki­mi gəl­dik­lə­ri gös­tə­ri­lir. Ar­nold Toyn­bi özü­nün "A Study of His­tory" əsə­rin­də (Oks­ford 1963 il, səh 611) ya­zır ki, Bö­yük İs­kən­də­rin Ana­do­lu­ya yü­rü­şü za­ma­nı er­mə­ni­lər bu böl­gə­də döv­lət şək­lin­də de­yil, İra­nın bir vi­la­yə­tin­də ic­ma ki­mi ya­şa­yır­dı­lar. Er­mə­ni ta­rix­çi­lə­ri be­lə öz­lə­ri­nin ha­ra­dan gəl­mə­si­nin kök­lə­ri­ni də­qiq gös­tə­rə bil­mir­lər. Bə­zi er­mə­ni alim­lə­ri on­la­rın era­mız­dan əv­vəl 6-cı yü­zil­lik­də Su­ri­ya və Ki­lik­ya tor­paq­la­rın­da ya­şa­yan hit­ti­lər­dən ol­duq­la­rı­nı, bə­zi­lə­ri isə Nu­hun oğul­la­rın­dan olan Hayk­dan ol­duq­la­rı­nı id­dia edir­lər. Gö­rün­dü­yü ki­mi er­mə­ni ta­rix­çi­lə­ri öz kök­lə­ri haq­da də­qiq bir fi­kir söy­lə­yə bil­mir­lər. Be­lə ol­du­ğu hal­da er­mə­ni­lə­rin han­sı­sa bir əra­zi­yə döv­lə­ti­miz və ya və­tə­ni­miz de­mə­si əs­la düz­gün de­yil. Ta­ri­xi fakt­dır ki, er­mə­ni­lər ta­rix bo­yu Ma­ke­do­ni­ya, Se­lev­ki, Ro­ma, Par­fi­ya, Sa­sa­ni, Bi­zans, ərəb və türk­lə­rin ha­ki­miy­yə­ti al­tın­da ya­şa­mış­lar. On­la­rın heç za­man ta­ri­xi və­tən­lə­ri və döv­lət­lə­ri ol­ma­yıb" (anl.az).


Eks­pert Əlöv­sət Al­lah­ver­di­yev fik­rin­cə, ar­tıq Azər­bay­can di­as­po­ru mü­da­fiə sə­viy­yə­sin­dən çıx­ma­lı və hü­cu­ma keç­mə­li­dir: "Bu gün si­lah­la­rın həll edə bil­mə­di­yi­ni söz, ide­ya həll edir. Bu gün düş­mən­lə bi­zim ara­mız­da ideo­lo­ji mü­ha­ri­bə da­ha da sü­rət­lə­nib. Hə­lə ki, "hü­cum tak­ti­ka­sı" ar­zuo­lu­nan nə­ti­cə­ni ver­mir. Bu­na çox cid­di ça­lış­maq gə­rək­dir və bu za­man­la həll olur. Mə­lum­dur ki, döv­lə­ti­miz bu sa­hə­yə xü­su­si diq­qət ye­ti­rir. Xa­ri­ci öl­kə­lər­də ke­çi­ri­lən təd­bir­lər, ak­si­ya­lar bu­nun nü­mu­nə­si­dir. Azər­bay­can di­as­po­ru güc­lə­nir və ko­or­di­na­si­ya edil­miş şə­kil­də fəa­liy­yət gös­tə­rir. Bu gün Azər­bay­can di­as­po­ru xa­ri­ci öl­kə­lər­də tək­cə dər­nək­lər şək­lin­də de­yil, döv­lə­tin xa­ri­ci si­ya­sət or­qan­la­rı sə­viy­yə­sin­də fəa­liy­yət gös­tər­mə­yə ça­lı­şır. İna­nı­ram ki, ya­xın gə­lə­cək­də Azər­bay­can di­as­po­ra­sı­nın fəa­liy­yə­ti is­tə­di­yi­miz sə­viy­yə­də ola­caq" (pres­lib.az).


Al­lah­ver­di­yev onu da qeyd edir ki, Azər­bay­can di­as­po­ru­nun in­ki­şa­fı üçün xa­ric­də ya­şa­yan soy­daş­la­rı­mız da­ha fə­al ol­ma­lı­dır: "Hər kəs öz fəa­liy­yə­ti ilə Azər­bay­can di­as­po­ru­nun in­ki­şa­fı­na tə­kan ver­mə­li­dir. Mə­lum­dur ki, fəa­liy­yət dai­rə­sin­dən, məş­ğu­liy­yə­tin­dən və di­ni eti­qa­dın­dan ası­lı ol­ma­ya­raq hər han­sı bir et­no­sa aid adam­la­rın mü­əy­yən za­man kə­si­yin­də öz ta­ri­xi və­tən­lə­rin­dən kə­nar­da məs­kun­laş­ma­la­rı və ic­ti­mai fəa­liy­yə­ti bi­la­va­si­tə di­as­po­run for­ma­laş­ma­sı ilə nə­ti­cə­lə­nir. Bü­tün hal­lar­da in­san­la­rı bəd­bəxt ha­di­sə­lər, qor­xu his­si bir­ləş­di­rir. Adi hal­da bu bir­ləş­mə, bir­gə fəa­liy­yət is­tə­ni­lən sə­viy­yə­də ol­mur. Ar­zu edər­dim ki, xa­ric­də ya­şa­yan soy­daş­la­rı­mı­zın hər bi­ri Azər­bay­ca­nı­mı­zın in­ki­şa­fı üçün bir qi­sim hü­quq­la­rı­nı məh­dud­laş­dır­sın­lar. Av­ro­pa­nın çə­tin za­man­la­rın­da av­ro­pa­lı­la­rın be­lə bir de­vi­zi var idi. De­yir­di­lər ki, av­ro­pa­lı­lar Av­ro­pa­nın in­ki­şa­fı­nı is­tə­yir­sə, o za­man bir qi­sim hü­quq­la­rı­nı məh­dud­laş­dır­ma­lı­dır. Yə­ni, is­ti­ra­hə­ti­nə, gə­zin­ti­si­nə, asu­də­li­yi­nə da­ha çox za­man ayır­ma­ma­lı, onu bir qə­dər məh­dud­laş­dı­rıb Av­ro­pa­nın in­ki­şa­fı­na sərf et­mə­li­dir. Dü­şü­nü­rəm ki, bu bi­zim in­di­ki du­ru­mu­mu­za da aid­dir".

 

Rə­şid RƏ­ŞAD

Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti ya­nın­da Küt­lə­vi İn­for­ma­si­ya Va­si­tə­lə­ri­nin İn­ki­şa­fı­na Döv­lət Dəs­tə­yi Fon­du­nun ma­liy­yə dəs­tə­yi ilə çap olu­nur

  • SON XƏBƏR
  • TREND